سندروم متابولیک یکی از اختلالات کمتر شناخته شده است که باعث ایجاد مشکلات سلامتی و حتی مرگ و میر در سراسر جهان می‌شود. در این مقاله به شناخت سندروم متابولیک، علائم و عوارض و همچنین روش‌های درمانی آن خواهیم پرداخت.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

  • سندروم متابولیک چیست؟
  • علائم سندروم متابولیک
  • چه کسانی مستعد ابتلا به سندروم متابولیک هستند؟
  • راه‌های پیشگیری سندروم متابولیک
  • درمان ابتلا به سندروم متابولیک

سندروم متابولیک چیست؟

در واقع باید گفت که سندروم متابولیک یک بیماری تک بعدی نیست، بلکه شامل یک سری تغییرات عمده در متابولیسم فرد بیمار است که باعث ایجاد مشکلاتی در سلامتی وی می‌گردد. این تغییرات عموما با افزایش سن و به مرور ظاهر می‌شوند و چاقی یکی از عوامل بسیار مهم در به وجود آمدن این بیماری است که باعث می شود عوارض آن در شخص بیمار افزایش یابد.

در واقع سندروم متابولیک مجموعه‌ای اختلالات شامل فشارخون بالا، قند خون بالا، چربی بالای دور کمر و سطوح غیرطبیعی کلسترول یا تری گلیسیرید می‌شود، دقت داشته باشید که ابتلا به یکی از این اختلالات به معنای  ابتلا به سندروم متابولیک نیست  اما می‌تواند خطر جدی و ریسک ابتلا به این سندروم را افزایش دهد. هرچه این اختلالات با تعداد بیشتری در شخص بروز کنند احتمال ابتلای شخص به بیماری های قلبی و دیابت نوع 2 افزایش می‌یابد.

سندروم متابولیک را با نام سندروم X نیز می‌شناسند. افراد دچار سندروم متابولیک افرادی هستند که با گروهی از مشکلات متابولیکی مواجه می‌شوند که در نهایت منجر به مشکلات قلبی و دیابت می‌گردد. شناسایی این سندروم کمک بسیاری به پیشگیری از بیماری‌های نام برده در افراد می‌کند.

آیا بین چاقی سندروم متابولیک ارتباطی وجود دارد؟

این موضوعی است که بسیار مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته و نتایج نشان می‌دهند هرچه میزان چاقی و اضافه وزن بیشتر باشد معمولا خطر ابتلا به سندروم متابولیک یا تشدید آن در فرد مبتلا بیشتر خواهد بود.

علائم و نشانه های سندروم متابولیک را بشناسید

معمولا اختلالات مربوط به سندروم متابولیک دارای علائم خاص و بارزی نیستند. یکی از نشانه‌های قابل مشاهده این بیماری دور کمر بزرگ است، چربی‌های احشایی در این بیماری رایج است بنابراین ممکن است شخص بدون این که اضافه وزن قابل توجهی داشته باشد دچار چاقی شکمی و پهلو باشد. در صورت بالا بودن قند خون ممکن است علائمی مثل پر ادراری، عطش، تاری دید و خستگی مشاهده شود، در بیماران قلبی عروقی نیز علائمی مثل درد قفسه سینه و تنگی نفس شایع  است.

در حالت کلی باید گفت وجود علائم زیر می‌تواند زنگ خطری برای ابتلا به سندروم متابولیک باشد:

  • چاقی مرکزی (شکمی ) که با دور کمر اندازه‌گیری می‌شود :

– بیش از 40 اینچ یا 102 سانتی‌متر در مردان.
– بیش از 35 اینچ یا 88 سانتی‌متر در زنان.

  • تری گلیسرید ناشتای خون mg/dl 150 یا بیشتر یا دریافت دارو بدلیل افزایش تری گلیسرید خون.
  • کلسترول HDL‌ پایین خون یا مصرف دارو به علت HDL پایین :

– مردان : کمتر از 40 mg/dl
– زنان : کمتر از 50 mg/dl

  • افزایش فشار خون به 130/85 mg/dl یا بیشتر یا مصرف دارو بدلیل پر فشاری خون.
  • گلوکز (قندخون) ناشتا 110 mg/dl یا بیشتر یا مصرف دارو برای گلوکز خون بالا.

چه کسانی مستعد ابتلا به سندروم متابولیک هستند؟

تحقیقات نشان می‌دهد که در سالهای اخیر میزان ابتلا به این سندروم رو به افزایش بوده است. طبق آمار به صورت تخمینی حدود 20 تا 25 درصد افراد بزرگسال به این سندروم مبتلا هستند، معمولا در افرادی که دارای چاقی مرکز بدن و مقاومت به انسولین هستند یا افراد با کاهش کلسترول HDL و یا هیپرگلیسمی از جمله افرادی هستند که احتمال ابتلا به سندروم متابولیک در آنان بیش از بقیه افراد  است.

یکی دیگر از مواردی که خطر ابتلا به این سندروم را افزایش می دهد افرادی است که به صورت ژنتیکی مقاومت به انسولین داشته و تحرک کمی دارند. فاکتورهای افزایش دهنده ریسک ابتلا به بیماری سندروم متابولیک به این شرح است:

سن: با افزایش سن خطر ابتلا به بیماری و یا تشدید آن به ویژه در افراد چاق وجود دارد.

فعالیت بدنی: ورزش نکردن یا عدم تحرک کافی می‌تواند یکی از اصلی‌ترین فاکتورهای ریسک ابتلا به سندروم متابولیک باشد.

[ بیشتر بدانید: با محاسبه شاخص توده بدنی از میزان چاقی خود آگاه شوید ]

ژنتیک: ژنتیک نیز از جمله عوامل بسیار مهم است به ویژه در مورد نحوه انباشت چربی‌ها در بدن و یا شکل چاقی بدنی این فاکتور نقش اساسی خواهد داشت.

قومیت: تحقیقات نشان می‌دهد که اسپانیایی‌ها، بومیان امریکا و سیاه پوستان به دلیل وراثت و سبک زندگی بیشتر در معرض خطر ابتلا به سندروم را دارند.

غذا: رژیم‌های غذایی پر چرب باعث می‌شود که غذاهای کم فیبر و غلات کامل کمتری مصرف شود، نتیجه این عادت غذایی اشتباه ابتلا به سندروم متابولیک است.

دارو: داروهای مورد استفاده در بیماری‌های اعصاب و روان باعث ایجاد در تغییرات متابولیسم بدن می‌شوند.

بیماری: تعدادی از بیماری‌ها با ایجاد تغییرات هورمونی روی دیابت و سندروم تخمدان پلی کیستیک تاثیرگذار هستند.

راه‌های پیشگیری سندروم متابولیک

مهمترین راهکار برای جلوگیری از ابتلا به این سندروم خطرناک تغییر سبک زندگی است، در این بخش به روش‌های پیشگیری از ابتلا به سندروم متابولیک اشاره کوتاهی می‌کنیم:

ورزش و فعالیت بدنی منظم

گفته می‌شود که داشتن برنامه روزانه حداقل 30 دقیقه ورزش مثل پیاده‌روی سریع می‌تواند به شکل موثری در کاهش ابتلا به این بیماری نقش داشته باشد.

کاهش وزن

یکی دیگر از راه‌های پیشگیری از سندروم متابولیک در افراد مستعد این است که 7 تا 10 درصد وزن خود را کاهش دهند، این کاهش می‌تواند مقاومت به انسولین و فشار خون را کاهش دهد بهتر است برنامه ای برای تثبیت وزن کاهش یافته داشته باشید.

رژیم غذایی سالم

تغذیه سالم به ویژه رژیم های غذایی مثل رژیم مدیترانه‌ای که بر مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و پروتئین فاقد چربی تاکید دارند می‌تواند روش موثری باشند.

ترک سیگار

مصرف دخانیات را ترک کنید، به ویژه در مورد افرادی که مستعد ابتلا به بیماری متابولیک هستند ترک سیگار می‌تواند  روش خوبی برای کاهش ریسک ابتلا باشد.

مدیریت استرس

داشتن فعالیت بدنی مناسب، کاهش استرس و اضطراب، مراقبه و یوگا از جمله مواردی است که می‌تواند از ابتلا به بیماری متابولیک پیشگیری کند.

درمان ابتلا به سندروم متابولیک

در افرادی که دچار بیماری سندروم متابولیک می‌شوند سیستم متابولیسم بدن به گونه‌ای تنظیم شده است که در مقابل هر تغییر و کاهش وزن مقاومت می‌کند، بنابراین در چنین شرایطی بهترین روش درمانی برای مبتلایان به این بیماری انجام عمل جراحی لاغری است. عمل جراحی درمان کننده سندروم متابولیک را عمل جراحی متابولیک می‌نامند.

به نظر می رسد درمان قطعی بیماری متابولیک به ویژه در افراد دارای BMI بالا و اضافه وزن زیاد عمل لاغری است. دو عمل جراحی لاغری عمل اسلیو معده و عمل بای پس معده از جمله اعمال جراحی بسیار شایع در سراسر دنیا برای درمان قطعی سندروم متابولیک در افراد چاق است. تحقیقات نشان می دهد که تاثیرگذاری جراحی به مراتب نسبت به روش هایی مثل دارو درمانی، رژیم غذایی و ورزش کردن در افراد چاق بیشتر است.