یکی از مشکلات بهداشت عمومی امروز جوامع٬ اضافه وزن و چاقی افراد است.
متاسفانه شیوع چاقی به میزان هشدار دهنده ای افزایش یافته٬ بطوریکه آمار بالایی از افراد در سرتاسر جهان در اثر اضافه وزن یا چاقی جان خود خود را ازدست میدهند.

در تصور اولیه چاقی یک نازیبایی هیکل و نافرمی ساده به نظر میرسد اما در نگاه علمی٬ موضوع از حد ظاهری فرد٬ کمی متفاوت تر است٬ در واقع چاقی یک بیماری پیچیده است که در اثر تجمع بیش از حد چربی در بدن ایجاد می‌شود.

از نظر پزشکی، بیماری چاقی خطرات جدی‌تری نسبت به افزایش حجم اندام دارد. اما سوالی که پیش میاید اینست که اگر چاقی یک بیماری است، چرا در همه افراد به طور مشابه خودش را نشان نمی‌دهد؟ و حتی چرا افزایش چربی در افراد مختلف متفاوت است؟

از دیدگاه پزشکی دلایل زیادی وجود دارد که برخی از افراد بیشتر مستعد چاقی هستند. معمولاً این دلایل ترکیبی از عوامل ارثی، عوامل محیطی، رژیم غذایی شخصی و نوع ورزش و تحرکات فردی است.

خبر خوب این است که برای افرادی که دچار چاقی هستند، کاهش وزن در حد متوسط نیز می‌تواند مشکلات مربوط به بیماری‌های ناشی از چاقی را کاهش دهد.

آنچه در این مقاله میخوانید:

منظور از کاهش وزن متوسط چیست؟

اینکه فرد نه در حد رسیدن به وزن ایده آل، بلکه نسبت به وزن کنونی خود تا حدی کاهش وزن را تجربه کند.

همان طور که گفتیم چاقی از نظر پزشکی، هیچ ارتباطی با معیارهای سخت‌گیرانه زیبایی ندارد. شما به راحتی می‌توانید با استفاده از شاخص توده بدنی یا همان BMI، چاقی یا کمبود وزن خود را به صورت اصولی چک کنید.

برای تعیین شاخص توده بدنی، وزن خود را بر حسب کیلوگرم بر قد خود در متر مربع تقسیم کنید. برای محاسبه آنلاین BMI خود اینجا کلیک کنید. حال نتیجه BMI شما نشان میدهد که در چه بازه ای از سلامتی قرار دارید.

تفسیر شاخص توده بدنی٬ BMI:

اگر BMI کمتر از 18.5: وزن کم
اگر BMI بین 24.5-18.5: وزن نرمال
اگر BMI بین 29.9-25.0: اضافه ‌وزن
اگر BMI برابر 30 و یا بالاتر باشد: چاقی

چه زمان برای درمان چاقی به پزشک مراجعه کنم؟

اگر شما فردی مسن٬‌ باردار و یا ورزشکار نیستید٬ با محاسبه BMI خود به طور نسبی از میزان چربی در بدن خود میتوانید مطلع شوید. در صورتی که BMI بدن شما خارج از محدوده سلامتی قرار گرفت٬ بهتر است با یک پزشک در مورد سلامتی خود صحبت کنید و تا شما را بهتر راهنمایی کند.

با انجام آزمایش‌های مربوطه نیز می‌توانید مسائلی مانند چربی خون، دیابت یا بیماری‌های قلبی را ارزیابی کنید و در نهایت در مورد گزینه‌های کاهش وزن صحبت کنید و تصمیم مناسب را بگیرید.

علل بروز چاقی

همانطور که پیشتر گفتیم عوامل متعددی در زمینه علت چاقی دخالت دارند مانند:
عوامل ژنتیکی (وراثت خانوادگی)، رفتاری، متابولیکی و هورمونی که بر وزن بدن تأثیر می‌گذارند. با این حال، چاقی زمانی اتفاق می‌افتد که کالری بیشتری نسبت به آنچه در اثر ورزش و فعالیت‌های روزمره می‌سوزانید، داشته باشید.

۱- وراثت و عوامل ژنتیکی

ژن‌هایی که شما از والدین به ارث می‌برید، ممکن است بر میزان و محل ذخیره چربی در بدن شما تأثیر بگذارد. ژنتیک همچنین ممکن است در چگونگی کارایی بدن شما نسبت به انرژی، تنظیم اشتهای شما و همچنین نحوه سوزاندن کالری در بدن شما هنگام ورزش نقش داشته باشد.

اما چاقی درون یک خانواده صرفاً به دلیل عوامل ژنتیکی نیست. اعضای یک خانواده معمولاً عادات غذایی و فعالیت‌های زندگی خود را با یکدیگر به اشتراک می‌گذارند. به همین دلیل سبک زندگی یکسان نیز یکی از عوامل چاقی و لاغری است.

چاقی تا حدود زیادی تابع ژنتیک فرد است. برای مثال٬ احتمال چاق شدن کودکی که پدر و مادر آنها چاق هستند در حدود ۸۰ درصد است این درحالیست که پدر و مادری که وزن متعادلی دارند٬ درصد احتمال چاقی فرزندان از پایین تر است.

۲- رژیم غذایی ناسالم

رژیم غذایی ناسالم همراه با کالری زیاد، فاقد میوه و سبزیجات می‌تواند به افزایش وزن کمک کند. بیشتر رژیم‌های غذایی در زندگی‌های مدرن امروزی، دارای کالری های بیش از نیاز افراد هستند.

مثل فست فودها٬ نوشیدنی‌های پر کالری مانند نوشابه‌ها، که همگی تأثیر زیادی در افزایش وزن افراد دارد.
به عبارت ساده: کالری های دریافتی فرد بیشتر از کالری های لازم بدن است.

چرا چاق میشویم
چرا چاق میشویم؟

۳- فعالیت فیزیکی کم و بی تحرکی

اگر سبک زندگی کم‌تحرکی دارید، می‌توانید به راحتی هر روز کالری بیشتری نسبت به روز قبل در بدن خود ذخیره کنید.
پشت میز نشستن، استفاده از تبلت، و تلفن همراه و تماشای تلویزیون یک فعالیت بی‌تحرک است که با افزایش وزن شما ارتباط زیادی دارند. بعبارتی زندگی ماشینی و پشت میز نشینی در کار٬ از مهمترین عوامل بی تحرکی بدن است.

۴- علل هورمونی

  • کم کاری تیرویید
  • بیماری کوشینگ
  • هورمونهای جنسی
    از علل هورمونی چاقی هستند.

۵- سن

چاقی در هر سنی ممکن است رخ دهد. اما با افزایش سن، تغییرات هورمونی و شیوه زندگی کم‌تحرک، خطر چاقی را افزایش می‌دهد. اگر با افزایش سن از لحاظ جسمی فعال‌تر نشوید، به احتمال زیاد دچار اضافه‌وزن خواهید شد.

۶- استرس

برخی افراد هنگامی که دچار بهم ریختگی ذهنی و اضطراب میشوند٬ به پرخوری پناه میبرند که به آن چاقی استرسی میگویند.

۷- بیماری‌هایی که منجر به افزایش وزن میشوند

برخی بیماری ها به عنوان علت چاقی افراد تشخیص داده میشود مانند

  • سندرم پرادر ویلی
  • کم کاری تیرویید
  • بیماری کوشینگ
  • هورمونهای جنسی
  • ورم مفاصل (منجر به کاهش فعالیت می شود)

۸- داروهایی که منجر به افزایش وزن میشوند

  • مسدودکننده‌های بتا و قرص های ضدبارداری
  • داروهای اعصاب و آرامبخش٬ داروهای ضدافسردگی
  • داروهای ضد تشنج
  • داروهای دیابت
  • داروهای ضد روان کننده، استروئیدها

۹- مسائل اجتماعی و اقتصادی

عوامل اجتماعی و اقتصادی نیز با چاقی مرتبط هستند. در صورت نداشتن مناطق امن برای پیاده‌روی یا ورزش، جلوگیری از چاقی دشوار است.

به همین ترتیب، شاید به شما روش‌های سالم پخت‌وپز یاد نگرفته باشید، یا ممکن است به غذاهای سالم‌تری دسترسی نداشته باشید.

علاوه بر این، افرادی که با آن‌ها وقت می‌گذرانید، ممکن است با تقلید نااگاهانه از عادت های اشتباه آنها بر سبک زندگی و روند چاق شدن شما تاثیر بگذارد.

۱۰-تاثیر تلویزیون بر چاقی

اگر جزو افرادی هستید که، در روز 6 ساعت و یا بیشتر به تلویزیون نگاه می‌کنید، بیشتر از دیگران در خطر ابتلا به چاقی خواهید بود. این خطر حتی شامل کسانی که به طور مرتب ورزش کرده و اما حداقل روزی دو ساعت به تماشای تلویزیون می‌نشینند می‌شود.

طبق مطالعه‌ای که در سال 2003، برای اثبات تاثیر مستقیم تماشای تلویزیون بر چاقی روی 50000 زن 30 تا 55 ساله انجام شد، ثابت شد که به ازای تماشای روزانه 2 ساعت تلویزیون، 23 درصد خطر چاقی و 14 درصد خطر ابتلای به دیابت در این زنان افزایش یافته است.

نقش تماشای تلویزیون در اضافه وزن

تلویزیون مخاطبین خود را مجبور می‌کند، ساعات زیادی بدون هیچگونه فعالیت و تحرکی بنشینند. اغلب اوقات این عدم تحرک و نشستن زیاد، با خوردن غذا‌های ناسالم نیز همراه خواهد بود.

ورزش نکردن و عدم تحرک نیز، به شدت میزان سوخت و ساز و متابولیسم بدن را تحت تاثیر قرار داده و آن را کاهش خواهد داد. نشستن و عدم تحرک، کاهش سوخت و ساز بدن و خوردن غذا‌های ناسالم باعث شده، تلویزیون تاثیری مستقیم روی چاقی داشته باشد.

البته نمی‌توان تنها عدم فعالیت و خوردن خوراکی‌های ناسالم را، در حین تماشای تلویزیون عاملی برای افزایش وزن دانست. بسیاری از تبلیغات و پیام‌های بازرگانی، به تبلیغ مواد غذایی ناسالم و رژیم غذایی بد پرداخته و مخاطب را به خرید و خوردن تنقلات و اسنک تشویق می‌کنند. اغلب اوقات این تبلیغات، لابه لای سریال‌ها و برنامه‌های پر مخاطب گنجانده می‌شود تا ببیننده به مصرف هرچه بیشتر این مواد تمایل پیدا کند.

این موضوع بیشتر، روی کودکان اثر داشته و زندگی آن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد، زیرا کودکان از قدرت شناخت و تصمیم گیری برخوردار نبوده و دیدن این تبلیغات، آن‌ها را به مصرف این خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های ناسالم ترغیب می‌کند.

نباید گمان کرد که تلویزیون تنها روی افراد بدون تحرک و پر خور، تاثیر می‌گذارد. چاقی و اضافه وزن در حین تماشای تلویزیون، برای افرادی که حتی به طور مرتب ورزش و فعالیت می‌کنند نیز رخ می‌دهد. زیرا این افراد اغلب اوقات، هنگام تماشای تلویزیون، مواد خوراکی بیش از حد مورد نیاز مصرف کرده و بدن آن‌ها چربی بیشتری تولید می‌کند. با ادامه یافتن این وضعیت و عادت غذایی بد، حتی این افراد پر تحرک نیز به اضافه وزن و چاقی مبتلا می‌شوند.

راهکار‌هایی ساده برای جلوگیری از چاقی حین تماشای تلویزیون

  • اگر زمان زیادی را برای تماشای تلویزیون می‌گذارید، باید مدتی را هم به ورزش و تحرک اختصاص دهید، تا از این طریق چربی ذخیره شده در بدن را تحت کنترل خود در آورید.
  • با تاثیر تبلیغات مواد غذایی ناسالم، تمایل و مصرف افراد به خوراکی‌ها و تنقلات غیر ضروری نیز افزایش می‌یابد. بهتر است برای جلوگیری از اضافه وزن آرام آرام از مصرف این مواد کم کنید.
  • اگر از طریق فعالیت‌های ورزشی و کم کردن میزان مصرف تنقلات، نتوانستید به کاهش وزن برسید جراحی لاغری می‌تواند موثر باشد.
  • از خوردن غذا، در هنگام تماشای تلویزیون پرهیز کنید
  • هنگام خوردن غذا، به کار دیگری مانند چک کردن گوشی نپردازید
  • روی میز کار و محلی که در آن کار می‌کنید، خوراکی و مواد سالم قرار دهید
  • مدت تماشای تلویزیون را کاهش داده و زمان باقی را به فعالیت‌های فیزیکی اختصاص دهید

۱۱-تاثیر گوشی همراه بر اضافه وزن

حالا دیگر با آمدن گوشی هوشمند و تبلت‌ها، تلویزیون تنها عامل تاثیر گذار بر اضافه وزن و چاقی نیست. می‌توان گفت تلویزیون در کودکان، رتبه و جایگاه خود را به گوشی هوشمند، واگذار کرده است.

طبق تحقیقاتی که، از سال 2012 تا 2015، روی چند هزار کودک و نوجوان صورت گرفت مشخص شد که آن‌ها 5 ساعت از وقت خود را به استفاده بی وقفه از گوشی هوشمند اختصاص می‌دهند.

این پروژه مشخص کرد، کودکان و نوجوانانی که 5 ساعت بی وقفه از گوشی همراه خود استفاده می‌کنند نوشیدنی قنددار بیشتری مصرف کرده، خواب و تحرک کمتری داشته و در مقایسه با همسن و سالان خود، بیشتر در معرض چاقی قرار می‌گیرند.

امروزه افراد زیادی وابسته به گوشی هوشمند و گجت‌های آن هستند و تعادل و قانونی برای استفاده از این وسیله ندارند. در بین افراد وابسته به گوشی هوشمند، این زنان هستند که دو برابر بیشتر در معرض ابتلا به چاقی قرار دارند. باید پذیرفت که استفاده بی وقفه از گوشی هوشمند نیز، عدم تحرک و مصرف بیشتر خوراکی‌های مضر را به دنبال دارد.

۱۲-رابطه تکنولوژی با چاقی

افراد شاغل روزانه 8 ساعت از وقت خود را، بدون هیچ تحرکی پشت سیستم گذرانده و اغلب فست فود مصرف می‌کنند. خوردن فست فود و بی تحرکی، باعث می‌شود که بدن کالری بالایی جذب کرده و این کالری به جای انرژی به چربی تبدیل شود. با تبدیل کالری به چربی، بدن چاق شده و فرد به بیماری‌های دیگری نیز مانند دیابت، سرطان و فشار خون بالا و…مبتلا می‌شود. بهتر است افراد شاغل، بعد از تعطیلی زمانی را برای ورزش و یا حتی پیاده روی اختصاص دهند.

۱۳- عوامل دیگر چاقی

بارداری، کمبود خواب و البته فشار روحی از عوامل دیگر چاقی هستند. در این شرایط با رفع عامل معمولا مشکل چاقی نیز حل می شود.

اضافه وزن و چاقی چقدر خطرناک است؟

چاقی میتواند خطرات جدی در ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته مغزی، دیابت نوع ۲، برخی سرطان‌ها مانند سرطان رحم، سرطان گردن رحم، آندومتر، تخمدان، سینه، روده بزرگ، کلیه و پروستات شود.

همچنین ناباروری، اختلال خواب، مشکلات گوارشی مانند سوزش سر دل٬ بیماری کیسه صفرا، آرتروز و اختلال نعوظ از دیگر عوارض چاقی هستند.

سایر موارد مرتبط با افزایش وزن که ممکن است بر کیفیت زندگی شما تأثیر بگذارند، عبارت‌اند از:

  • افسردگی
  • ناتوانی جسمی
  • مشکلات جنسی
  • احساس شرم و گناه
  • انزوای اجتماعی
  • دستاوردهای کاری پایین‌تر
  • درمان و پیشگیری بیماری

پیشگیری از چاقی بهتر از درمان است در صورتیکه در مراحل اولیه چاقی با ورزش روزانه و یک رژیم غذایی سالم و تعهد طولانی مدت میتوانید از خطرناک شدن افزایش وزن خود جلوگیری کنید.

شما می‌تواند به شما بگوید که آیا تلاش‌های شما مؤثر هستند و می‌توانند به شما در تشخیص افزایش وزن قبل از بروز مشکلات بزرگ کمک کند.

اما در صورتیکه شما در مرحله اورژانسی بیماری چاقی هستید و باید در اسرع وقت از وزن خود بکاهید زیرا بیماری های ایجاد شده در بدنتان مشکل زا شده اند٬ پزشک ممکن است برای درمان شما راههای دیگری را پیشنهاد کند. پیشهاد میکنیم مقاله آیا افراد چاق بیشتر به سرطان مبتلا میشوند؟ را مطالعه کنید.

خطر چاقی چیست
چرا چاقی خطرناک است

روش هایی برای کاهش وزن

چاقی یک بیماری مزمن است. همانطور که میدانید وقتی بیماری مزمن باشد٬ درمانش به صبر و زمان بیشتری نیاز دارد.

درمان دارویی

گاهی بیماران برای کوتاه کردن زمان درمان خود به دنبال راههای میان بر مانند استفاده از داروهای لاغری میگردند. این دارو ها همانطور که از نامشان پیداست باعث کاهش اشتهای شخص میشود یا باعث سوختن چربی های بدن میگردد. قرص لاغری از آنجایی که هوشمند نیستند با آسیب رساندن به چربی های مفید بدن٬ میتوانند باعث عوارض جدی در بدن شوند.

برخی از عوارض قرص لاغری سوء تغذیه٬ ریزش مو٬ ضعف و افسردگی و آسیب به دریچه های قلب هستند. جالب است بدانید که تاکنون سازمان غذا و دارویی آمریکا٬ FDA ٬ تاکنون هیچ کدام از داروهای لاغری را تایید نکرده است و این درحالیست که شرکت های تبلیغاتی از بی اطلاعی افراد استفاده کرده و از ایشان سوء استفاده میشود.
بسیار دیده شده که افراد پس از خوردن این داروها به کما رفته و حتی باعث مرگ آنها شده است.

استفاده از ابزارهای کاهش وزن

دسته دیگری از شیوه های لاغری٬ استفاده از ماساژ های درمانی٬ کمربندهای لاغری٬ کرم ها٬ ژلها٬ گوشواره های لاغری هستند که این اقلام نیز از لحاظ پزشکی و علم تغذیه مورد قبول نبوده و تاثیری در لاغری افراد ندارد و صرفا جنبه تبلیغاتی و تجاری دارد.

روش جراحی

یکی از راههای درمان چاقی٬ جراحی های لاغری مانند عمل بای پس معده و عمل اسلیو معده است که شامل برداشتن قسمتی از روده یا معده است.

این درمانها عمدتا برای افرادی توصیه میشود که اضافه وزن بیمار منجر به مشکلات و بیماری های جدی در زندگی این افراد شده و باید در مدت زمان کوتاه از وزن خود بکاهند. زیرا که تهدید کننده سلامتی شان شده است.

رژیم درمانی

یک برنامه غذایی سالم را دنبال کنید. روی غذاهای کم‌کالری و پرچرب مانند میوه، سبزیجات و غلات کامل تمرکز کنید. از چربی اشباع شده خودداری کنید و شیرینی و الکل را محدود کنید. سه وعده غذایی معمولی در روز با میان وعده محدود بخورید.

رژیم های مناسب غذایی٬ یکی از راههای خوب کاهش وزن است و تنها نیاز است که دقت کافی در انتخاب پزشک متخصص تغذیه خود داشته باشند.

چنانچه رژیم ها توسط فرد متخصص تغذیه تجویز شود میتواند موثر واقع شود٬ اما گاهی رژیم ها مناسب افراد نیستند و کاهش یکباره وزن عوارضی مانند اختلالات شدید گوارشی٬ ریزش موی شدید و بیماری هایی مانند ضعف جسمانی و … برای افراد به همراه دارد.

کاهش وزن با ورزش

کاهش وزن از طریق ورزش یکی از راههای ایده ال برای درمان لاغری است٬ نکته آن است که لازمه آن داشتن صبر و تحمل است تا در زمان کافی٬ بدن وزن کم کرده و کمترین آسیبی به بدن نرسد.

به طور منظم تمرین کنید. برای جلوگیری از افزایش وزن باید هفته‌ای 150 تا 300 دقیقه فعالیت با شدت متوسط ​​داشته باشید. فعالیت‌های بدنی نسبتاً شدید شامل پیاده‌روی و شنا سریع است.

چنانچه ورزش متعادل از یک رژیم غذایی مناسب نیز برخوردار باشد٬ میتواند سلامت جسمی و روحی را بدنبال داشته باشد.

پس تا اینجا متوجه شدیم که امن ترین و اصولی ترین راه کاهش وزن٬ قبل از آنکه به مرحله اورژانسی برسد٬ استفاده از رژیم غذایی مناسب٬ ورزش و تحرک کافی و تغییر سبک زندگی و عادت های رفتاری است.

چرا افراد در رعایت رژیم غذایی ناموفق میشوند؟

حتما برای خودتان یا اطرافیانتان پیش امده است که رژیم لاغری داشته اند اما پس از طی مدت کوتاهی از ادامه آن منصرف شده و آن را رها میکنند و نه تنها لاغر نشده اند که دوباره به وزن قبل برگشته و دوباره چاق میشوند.

مهمترین علل شکست رژیم غذایی

  1. استفاده از رژیم های غلط و نادرست لاغری
  2. اساسا به این درک نرسیده اند که نتیجه گرفتن از رژیم لاغری نیاز به زمان دارد و عجله داشتن در آن کمکی در شدت سرعت لاغری ندارد.
  3. انگیزه کافی برای لاغری نداشته و در نتیجه مداومت در رعایت رژیم ندارند.

خصوصیات رژیم غذایی مناسب

  1. رژیم غذایی باید توسط متخصص تغذیه تجویز شود
  2.  متناسب با سن٬ جنسیت٬ نوع فعالیت فیزیکی فرد تنظیم شده باشد
  3. این رژیم باید شامل مواد مغذی بدن باشد تا دچار عوارض ضعف٬ ریزش مو و افسردگی و چروگی پوست نگردد.