انواع بیماری التهابی روده یا IBD و روشهای درمان

عناوین

بیماری التهاب روده یا Inflammatory bowel disease (IBD) یک بیماری شایع دستگاه گوارش است. این بیماری ممکن است عوارض خطرناکی به دنبال داشته باشد و به همین دلیل نباید نادیده گرفته شود. در این مقاله به تفصیل در مورد بیماری التهاب روده‌ای صحبت خواهیم کرد و از علائم، روش‌های درمانی و عوارض این بیماری صحبت خواهیم کرد. با ما همراه باشید.

IBD یا بیماری التهابی روده چیست؟

بیماری التهابی روده به گروهی از بیماری‌های التهاب‌زا گفته شده که روده را درگیر می‌کنند. این بیماری یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دستگاه گوارش است که ممکن است با عوارض جدی و وخیمی همراه باشد. به همین دلیل توصیه شده است که در صورت بروز علائم، این بیماری سریعاً پیگیری شده و به دنبال راه درمان بود. بیماری التهاب روده به گروهی از اختلالات روده‌ای اطلاق می‌شود که باعث التهابات طولانی مدت و مزمن می‌شود.

بیماری التهاب روده یک بیماری ناراحت‌کننده، دردناک و در برخی موارد نادر کشنده است. از آنجایی که روده‌ها عامل اصلی جذب مواد غذایی در بدن هستند، ‌این بیماری می‌تواند عملکرد عمومی بدن را با اختلال همراه سازد. IBD گاهی نیز می‌تواند با مشکلات خارج از سیستم گوارش همراه باشد که شایع‌ترین آن‌ها شامل: التهاب چشم، اختلالات پوستی و آرتروز می‌شود.

بیماری التهاب روده‌ای انواع مختلفی دارد که شایع ترین آن عبارتند از:

کولیت اولسراتیو

شامل التهاب روده بزرگ است و منجر به مسائل غیر گوارشی می‌شود.

بیماری کرون

عامل التهاب در سایر بخش‌های دستگاه گوارش است اما بیش از هر بخشی انتهای روده کوچک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

معمولاً افرادی که به بیماری کرون مبتلا می‌شوند در دهان خود آفت خواهند داشت و گاهی زخم‌ها یا شکاف‌هایی در اطراف ناحیه تناسلی یا مقعد آن‌ها ظاهر می‌شود.

Types of inflammatory bowel disease
بیماری کولیت اولسراتیو شامل التهاب روده بزرگ است و بیماری کرون بیش از هر بخشی انتهای روده کوچک را تحت تأثیر قرار می‌دهد

اسپاسم معده به دلیل بیماری التهابی روده

بیماری هایی مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، عارضه های التهابی مزمن هستند. بیماری کرون می تواند هر بخشی از مجرای معده ای-روده ای را درگیر کند، در حالی که کولیت اولسراتیو تنها روده بزرگ را درگیر می کند. بیماری التهابی روده میتواند باعث اسپاسم روده و اسپاسم عضلانی شکم شود.

علائم بیماری التهاب روده‌ای

التهاب روده‌ای یک بیماری مزمن است که تنها توسط متخصص گوارش قابل تشخیص قطعی است. با این حال بسیاری از علائم وجود دارد که می‌تواند بیانگر ابتلا به این بیماری باشد. شایع‌ترین علائم بالینی بیماری التهاب روده که پزشک در مورد آن از شما سؤال خواهد کرد عبارتند از:

  • گرفتگی و درد عضلات شکم که یکی از رایج‌ترین و اصلی‌ترین علائم بیماری التهاب روده است.
  • اسهال و گاهی اسهال خونی
  • احساس فوری و شدید نیاز به دفع
  • حرکات دردناک و دشوار روده در زمان دفع
  • وجود چرک یا موکوس (مخاط) در مدفوع
  • گاهی تهوع و استفراغ می‌تواند از نشانه‌های ابتلا به روده التهابی باشد.
  • تب و خستگی
  • عرق شبانه
  • کاهش وزن زیاد و بی‌دلیل
  • کاهش اشتها بدون دلیل
  • کم خونی فقر آهن (به علت از دست دادن خون)

عوامل ایجاد بیماری التهاب روده‌ای

در حالت کلی باید بگوییم عوامل ایجاد IBD شناخته شده نیست؛ اما برخی عوامل می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های کولیت یا کرون را افزایش دهد که مهمترین آن‌ها شامل موارد زیر می‌شود.

سابقه خانوادگی و ژنتیک

به طور کلی افرادی که یکی از نزدیکان درجه یک آن‌ها (پدر، مادر، خواهر، برادر و فرزند) به این بیماری مبتلا باشد در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

سیستم ایمنی بدن

یکی دیگر از موارد تأثیرگذار در بیماری IBD سیستم ایمنی بدن است. سیستم ایمنی بدن را در برابر باکتری‌ها و ویروس‌های بیماری زای عامل بیماری‌ها و عفونت محافظت می‌کند. در افراد مبتلا به التهاب روده‌ای دستگاه گوارش حتی در زمانی که هیچ عفونتی وجود ندارد ملتهب می‌شود. در این شرایط سیستم ایمنی به سلول‌های بدن حمله می‌کند و یک بیماری خود ایمنی ایجاد می‌شود.

گاهی نیز در صورتی که التهاب بافت‌ها پس از درمان بیماری‌های عفونی از بین نرود ایجاد می‌شود. این التهاب ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها ادامه یابد.

سیگار کشیدن

یکی دیگر فاکتور‌هایی که عامل اصلی خطر در بیماری کرون محسوب می‌شود سیگار کشیدن است. سیگار کشیدن همه علائم مرتبط با بیماری کرون از جمله درد را تشدید می‌کند و خطر عوارض ناشی از این بیماری را افزایش می‌دهد. اما کولیت می‌تواند افراد غیر سیگاری یا افرادی که سابقا سیگاری بوده‌اند را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

سن افراد

امکان ابتلا به بیماری التهاب روده‌ای در هر سنی رخ می‌دهد اما در اکثر موارد شیوع بیماری در افراد زیر ۳۵ سال بیشتر است.

فاکتورهای محیطی

طبق تحقیقات انجام گرفته در سال‌های اخیر، افرادی که در مناطق شهری زندگی می‌کنند بیش از سایر افراد در معرض خطلا ابتلا به بیماری التهاب روده‌ای قرار دارند. به طور مثال در شهر‌های بزرگ و کشور‌های صنعتی مردم تمایل بیشتری به استفاده از غذا‌های چرب و فرآوری شده دارند که این مسأله باعث ابتلای بیشتر به بیماری التهاب روده است. همچنین زندگی در شرایط آب و هوای سرد احتمال ابتلا به بیماری التهاب روده را بیشتر می‌کند.

داشتن سبک زندگی بدون تحرک یا مشاغلی که تحرک کمی دارند، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد. فعالیت‌های بدنی از جمله مواردی هستند که خطر ابتلا به بیماری التهاب روده را کاهش می‌دهد. به ویژه در مورد افراد مبتلا به کرون تحقیقات ثابت کرده است که فعالیت‌های بدنی مناسب بیشترین تأثیر را در عدم ابتلا به بیماری دارد.

جنسیت

جنسیت از جمله فاکتور‌هایی است که در ابتلا به التهاب روده تأثیر کمی دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که این بیماری در میان مردان بالای ۴۵ سال بیش از زنان در شرایط سنی مساوی شایع‌تر است. اما بیماری کرون در میان دختران و زنان بالای ۱۴ سال شیوع بیشتری دارد.

استرس

یکی از عواملی که باعث تشدید بیماری التهاب روده می‌شود استرس است. در بسیاری از منابع آمده است که استرس اصلی‌ترین علت التهاب روده است و در تشدید این بیماری نقش اساسی دارد. به همین دلیل است که انجام ورزش‌های شاد و مفرح می‌تواند بیشترین تأثیر را در کاهش استرس و در نتیجه بهبود علائم التهاب روده داشته باشد.

نحوه تشخیص بیماری التهابی روده

تشخیص بیماری التهاب روده نیازمند تخصص پزشکی است، معمولاً برای تشخیص این بیماری باید به پزشک متخصص دستگاه گوارش مراجعه کنید. در این شرایط پزشک بعد از پرسیدن سؤالاتی در مورد شرایط کلی شما و علائمی که دارید از روش‌های تشخیصی دقیق‌تری برای اطمینان از تأیید بیماری استفاده می‌کند که مهمترین آن‌ها به این شرح است:

تشخیص بیماری التهاب روده با آزمایش خون

در این آزمایش تعداد گلبول‌های خون به دقت بررسی می‌شوند و اندازه‌گیری آن‌ها می‌تواند نشان‌دهنده از دست دادن خون و یا افزایش فعالیت سیستم دفاعی بدن باشد که این امر یکی از نشانه‌های ابتلا به کولیت باشد. بررسی الکترولیت‌ها (سدیم و پتاسیم)، پروتئین، نشانگر‌های التهاب مانند سرعت ته‌نشین شدن گلبول‌های قرمز (ESR) و پروتئینِ واکنشیِ سی (CRP: C-reactive protein) می‌توانند در تشخیص التهاب روده‌ای و کولیت‌ها مؤثر باشند.

تشخیص بیماری التهاب روده با آزمایش مدفوع

بررسی وجود خون در مدفوع در تأیید و علائم عفونت‌های میکروبی، ویروسی یا قارچی می‌تواند در رد کردن بیماری التهاب روده مؤثر باشند.

انواع آندوسکوپی

در اکثر موارد برای تشخیص التهاب روده، علت و میزان شدت بیماری پزشک متخصص درخواست انجام آندوسکوپی خواهد داشت. برای این روش تشخیصی از انواع دستگاه‌های آندوسکوپ استفاده می‌شود. در حال ظاهر پنج روش برای آندوسکوپی وجود دارد که عبارتند از:

  • آندوسکوپی از راه دهان

فوقانی که از طریق دهان و حلق لوله آندوسکوپی وارد مری، معده و دوازدهه شده و پزشک متخصص به راحتی این بخش‌ها را معاینه و نمونه‌برداری کرده و قادر به انجام جراحی‌های محدود خواهد بود.

  • کلونوسکوپی و سایر انواع روش‌های آندوسکوپی از طریق مخرج

در این روش آندوسکوپی، لوله آندوسکوپی از طریق مقعد وارد کلون و روده بزرگ شده و پزشک می‌تواند معاینه، نمونه‌برداری و جراحی را به راحتی انجام دهد.

  • کپسول‌های آندوسکوپی

کپسول های آندوسکوپی که کمی بزرگ‌تر از کپسول‌های معمولی هستند. این کپسول‌ها دارای دوربین، باطری و فرستنده هستند و بیمار با بلعیدن آن به راحتی امکان بررسی تمام دستگاه گوارش را در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

  • آنتروسکوپی با کمک بالون

در این روش متخصص با کمک بالون و آندوسکوپ بلند می‌تواند کل روده بزرگ و بخش انتهایی روده کوچک را مشاهده و یا نمونه‌برداری کند.

  • تصویربرداری

با انواع عکسبرداری از جمله عکس رادیولوژی با باریم، MRI و … از اعضای داخلی و روده‌ها، می‌توان قاطعانه در مورد وجود بیماری صحبت کرد.

انواع التهاب روده‌ای

کولیت روده با توجه به مکانی که بیماری در آن ایجاد می‌شود به انواع مختلفی تقسیم می‌شود که شامل موارد زیر خواهد بود:

السراتیو پراکتیتیس

به این بیماری التهاب راست روده (رکتوم) گفته می‌شود. شایع‌ترین علامت این نوع بیماری خونریزی است که شدت آن زیاد نبوده و پس ازمدتی بهبود می‌یابد.

پروکتوسیگموییدیتیس

این بیماری شامل التهاب راست روده و پایینِ روده بزرگ (کولون سیگمویید) می‌شود و عموماً با خون‌ریزی، گرفتگی شکمی و درد همراه است.

کولیت سمت چپ

التهاب راست روده، کولون سیگمویید و کولون نزولی که با درد در سمت چپ، خون‌ریزی، اسهال و کاهش وزن همراه است.

پانکولیتیس

این بیماری التهاب کل کولون نام دارد و شایع‌ترین علائم آن عبارتند از: اسهال، خون‌ریزی، خستگی، گرفتگی شکم و کاهش وزن زیاد

کولیت شدید یا بدخیم

این بیماری شامل التهاب بسیار شدید و نادر که باعث درد شدید، اسهال فراوان، خون‌ریزی، تب و ناتوانی در غذا خوردن است. علت بروز این بیماری کاملاً ناشناخته است.

درمان التهاب روده

معمولاً برای درمان التهاب روده از دارو‌ها استفاده می‌شود و دارو‌های مختلفی برای درمان این بیماری وجود دارد. اصلی‌ترین بخش دارو‌های کاربردی مسکن‌ها  هستند که  انواع مختلفی دارند. معمولاً برای درمان تسکین کولیت اولسراتیو از دارو‌های ضد التهاب آمینوسالیسیلات‌ها (aminosalicylates) استفاده می‌شود که اصلی‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • سولفاسالازین یا آزولفیدین (sulfasalazine / Azulfidine)
  • اولسالازین یا دیپنتوم (olsalazine / Dipentum)
  • بالسالازید یا کولازال (balsalazide/ Colazal)
  • مسالامین یا آساکول/ لیالدا/ پنتاسا/ آپریسو (mesalamine/ Asacol، Lialda، Pentasa، Apriso)

اگر مسکن‌ها قادر به درمان و تأثیر روی بیماری التهاب روده نباشند عموماً از کورتیکواستروئید‌ها برای کاهش سریع التهاب استفاده می‌شود. این دارو عوارض جانبی بسیاری دارد و به همین دلیل تنها در شرایط حاد بیماری تجویز می‌شود.

در کنار دارو‌های یاد شده از دارو‌های متعادل‌کننده سیستم دفاعی که واکنش‌های سیستم دفاعی بدن را کنترل کرده و باعث کاهش التهاب روده ناشی از واکنش سیستم دفاعی می‌شوند نیز استفاده می‌شود که شایع‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • زاتیوپرین یا ایموران (azathioprine/ Imuran)
  • متوتروکسات یا روماترکس (methotrexate/ Rheumatrex)
  • مرکاپتوپورین یا پورینتول (mercaptopurine/ Purinethol)

این دارو‌ها معمولاً برای بیماری مزمن التهاب روده کاربرد دارند و باید به صورت دوره‌های چند ماهه استفاده شوند.

دارو‌های دیگری که برای این بیماری تجویز می‌شود دارو‌های زیستی است. این دارو‌ها پادتنهایی هستند که فعالیت بعضی از پروتئین‌های التهاب‌زا را مختل می‌کنند که شامل موارد زیر می‌شود:

  • اینفلکسی‌ماب یا رمی‌کید (Infliximab/ Remicade)
  • اینفلکسی ماب-‌dyyb یا اینفلکترا (infliximab-dyyb/ Inflectra) داروی بیوژنریک رمی‌کید
  • دسته دیگر دارو‌های دارو‌های ضد TNF هستند که این درو‌ها ضد عامل نکروز تومور هستند و شامل دارو‌های زیر می‌شود:
  • آدالیماب یا هومیر (اadalimumab/ Humira)
  • آدالیماب-اتو یا اَمجِویتا (adalimumab-atto/ Amjevita)، بیوژنریک داروی هومیرا
  • سرتولیزوماب یا سیمزیا (certolizumab/ Cimzia)

همچنین دارو‌های زیستی که اینتگرین‌ها را کنترل می‌کنند نیز به عنوان جایگزین دارو‌های ضد TNF مورد استفاده قرار می‌گیرند و عموماً در درمان کرون استفاده می‌شوند. رایج‌ترین این دارو‌ها عبارتند از:

  • ناتالیزوماب یا تایسبری (natalizumab/ Tysabri)
  • ودولیزوماب یا اِنتی‌ویوو (vedolizumab/ Entyvio)

دسته دیگر داروها؛ دارو‌های مسدود‌کننده اینترلوکین‌های ۱۲ و ۲۳ (IL-۱۲ و IL-۲۳) مانند آستیکینوماب یا اِستلارا  (ustekinumab/ Stelara) هستند. اینترلوکین‌ها جزء پروتئین‌های مؤثر سیستم دفاعی بدن محسوب می‌شوند.

دسته دیگری از دارو‌های مورد استفاده در درمان بیماری التهاب روده آنتی بیوتیک‌ها هستند که در کنار سایر دارو‌ها و در صورت تشخیص بیماری عفونی تجویز می‌شوند که شامل دارو‌های زیر است:

  • سیپروفلوکساسین (CIPRO)
  • مترونیدازول (Flagyl)

لطفاً به این نکته توجه داشته باشید که انتخاب نوع دارو، دوز آن و مدت زمان استفاده از دارو‌های یاد شده بر عهده پزشک معالج است بنابراین هرگز به صورت خودسرانه از این دارو‌ها استفاده نکنید.

جراحی روده بزرگ یکی از روش‌های درمانی التهاب روده جراحی است
بیماری التهاب روده ای معمولا با دارو قابل درمان است و در موارد حاد جراحی روده بزرگ آخرین راه حل درمانی التهاب روده است

جراحی روده جهت رفع التهاب

جراحی روده بزرگ یکی از روش‌های درمانی التهاب روده جراحی است. در این روش بخشی از روده یا در برخی موارد تمام روده بزرگ برداشته می‌شود. البته این روش درمانی آخرین راه حل درمانی التهاب روده است و در صورتی که هیچ یک از روش‌های درمانی پاسخگوی درمان بیماری نباشد از این روش استفاده خواهد شد.

جمع‌بندی

بیماری التهاب روده یا Inflammatory bowel disease (IBD) یکی از بیماری‌های شایع است که افراد بسیاری به آن دچار می‌شوند. این بیماری اغلب مزمن بوده و با روش‌های دارویی قابل درمان و کنترل است با این حال در برخی موارد ممکن است با صلاحدید پزشک از جراحی برای درمان بیماری التهاب روده استفاده شود. ما در این مقاله به بررسی کامل و دقیق بیماری التهاب روده و روش‌های تشخیص و درمان آن پرداختیم.

برگرفته از:

https://www.mayoclinic.org

دکتر بهزاد نعمتی هنر | متخصص جراحی عمومی
متخصص جراحی سرطان های گوارشی
فلوشیپ لاپاراسکوپی و چاقی در تهران
0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
2 نظرات
قدیمی‌ترین
تازه‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
حسین
حسین
3 ماه قبل

سلام دکتر جان، چطوری میشه از التهاب روده جلوگیری کرد؟ منظورم اینه که ایا فعالیتهای روزانه و غذا خوردن و … اثری دارن؟

دکتر بهزاد نعمتی‌هنر
مدیر
پاسخ به  حسین

سلام، بعضی از مواد غذایی هستن که ممکنه این حالت رو تشدید کنن که این دیگه به تجربه خود فرد به دست میاد. و وقتی که التهاب شدید باشه که خب نیاز به درمان دارویی هست.

.
2
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x
()
x